จะติดตั้งเก้าอี้อัฒจันทร์ ควรต้องผ่านมาตรฐานอะไรบ้าง?

เวลาจะติดตั้งเก้าอี้อัฒจันทร์ในสนามกีฬา หอประชุม หรือพื้นที่มวลชน หลายคนมักเริ่มจากดู “หน้าตา” และ “ราคา” ก่อน แต่ในงานจริง โดยเฉพาะงานโครงการที่ต้องทำ TOR หรือเสปคสำหรับภาครัฐ สิ่งที่ตัดสินว่าใช้งานได้จริงและปลอดภัยระยะยาวคือ “มาตรฐานและผลการทดสอบ” เพราะเก้าอี้อัฒจันทร์ไม่ใช่เฟอร์นิเจอร์บ้านทั่วไป ที่นั่งแต่ละตัวต้องรับน้ำหนักคนจำนวนมาก รับแรงกระแทกจากการลุกนั่ง กระโดด เชียร์ และต้องทนแดดฝนหลายปีโดยไม่กรอบแตกหรือซีดจนดูทรุดโทรม

เรามาสรุปมาตรฐานที่มักถูกอ้างอิงในงานสเปค (ทั้งในประเทศและต่างประเทศ) พร้อมอธิบายว่าแต่ละมาตรฐานช่วยคุมความเสี่ยงเรื่องใดบ้าง และควรขอเอกสารอะไรจากผู้ขาย/ผู้รับเหมาติดตั้ง เพื่อให้การจัดซื้อและการตรวจรับงานเดินได้ลื่น ไม่ติดขั้นตอนเอกสารภายหลัง

มาตรฐานด้านความแข็งแรงและความทนทานของ “Ranked Seating”

เก้าอี้อัฒจันทร์จัดอยู่ในกลุ่มที่นั่งแบบติดตั้งถาวรหรือกึ่งถาวร (Ranked Seating) ซึ่งมีกฎการทดสอบต่างจากเก้าอี้ทั่วไป เพราะต้องรับพฤติกรรมผู้ชมที่หลากหลาย ตั้งแต่นั่งนิ่ง ไปจนถึงการลุกยืนพร้อมกันทั้งสแตนด์ การเลือกมาตรฐาน “ความแข็งแรง” ของเก้าอี้ และเปลือกเก้าอี้ จึงเป็นเหมือนการตั้งเส้นขั้นต่ำของความปลอดภัยก่อนเริ่มเปรียบเทียบราคา

EN 12727: กรอบการทดสอบสากลที่มักถูกใช้เป็นแกนใน TOR

มาตรฐาน EN 12727 เป็นหนึ่งในกรอบอ้างอิงที่พบได้บ่อยสำหรับการทดสอบความปลอดภัย ความแข็งแรง และความทนทานของที่นั่งแบบติดตั้งถาวร จุดเด่นคือมี “ระดับความรุนแรงของการใช้งาน” ให้เลือก ทำให้คนทำสเปคสามารถกำหนดให้เหมาะกับพื้นที่จริง ไม่ต้องสั่งของเกินความจำเป็น แต่ก็ไม่ต่ำจนเสี่ยงต่อการเสียหายและอุบัติเหตุ

ตารางสรุประดับการใช้งานตามแนวคิด EN 12727

ระดับการทดสอบ	ประเภทการใช้งาน	ตัวอย่างสถานที่/พฤติกรรมผู้ใช้
Level 1	ใช้งานเบา	พื้นที่ที่ผู้ใช้ระมัดระวังสูง เช่น ห้องสมุด โบสถ์ พื้นที่เงียบ
Level 2	ใช้งานปานกลาง	โรงละคร ห้องบรรยาย สถานศึกษาที่ดูแลการใช้งานได้ดี
Level 3	ใช้งานทั่วไปต่อเนื่อง	หอประชุมสาธารณะ โรงภาพยนตร์ สนามกีฬาในร่มบางประเภท
Level 4	ใช้งานหนักมาก	สนามกีฬาหลัก สถานที่คอนเสิร์ต สนามบิน โรงเรียนที่ใช้งานหนัก

ในงานสนามกีฬาที่ผู้ชมมีการยืนเชียร์ โยนตัวนั่ง หรือเกิดแรงกระแทกซ้ำ ๆ มักถูกคาดหวังให้ใกล้เคียงแนวคิด “ใช้งานหนัก” เพื่อให้โครงสร้างไม่เกิดล้าเร็ว โดยเฉพาะบริเวณจุดยึด พนักพิง และระบบพับ (กรณีเป็นเบาะพับกระดก) ที่เป็นจุดรวมแรงในชีวิตจริง

การทดสอบแรงกระแทกและแรงดัด: ทำไม TOR มักระบุให้มีผลทดสอบ ASTM

แม้จะอ้าง EN เป็นกรอบหลัก แต่ในทางปฏิบัติ หลายโครงการจะขอผลทดสอบเชิงวัสดุเพื่อยืนยันว่า “ตัวพลาสติก” หรือ “โครงสร้างชิ้นงาน” รับแรงได้จริงตามที่ระบุในสเปค โดยมาตรฐาน ASTM มักถูกใช้เป็นภาษากลางในการอ้างอิงผลทดสอบจากห้องแล็บ

ASTM D790 (แรงดัด) และ ASTM D256 (แรงกระแทก) ช่วยคุมความเสี่ยงอะไร

การทดสอบแรงดัดจะช่วยบอกว่าชิ้นงานรับแรงกด/แรงงอได้แค่ไหนก่อนเสียรูปหรือเกิดรอยร้าว ส่วนแรงกระแทกเป็นตัวแทนสถานการณ์จริง เช่น ผู้ชมทิ้งตัวนั่งแรง ๆ หรือมีการกระแทกจากการเดินชน หากชิ้นงานเปราะเกินไป จะเสี่ยงแตกเป็นชิ้นคม ซึ่งเป็นจุดที่หน่วยงานตรวจรับงานให้ความสำคัญมาก

การทดสอบแดดฝนและ UV: มาตรฐานที่ “มักถูกลืม” แต่ทำให้ของเสื่อมเร็ว

งานอัฒจันทร์กลางแจ้งเจอแดดทั้งวันและเจอความชื้นซ้ำ ๆ สิ่งที่เกิดบ่อยคือสีซีด ผิวขึ้นฝุ่น (ชอล์ก) และกรอบแตกเมื่อใช้งานไปสักพัก ดังนั้น TOR หรือเสปคสำหรับภาครัฐที่รัดกุมมักใส่ข้อกำหนดเรื่องการทดสอบ UV หรือการเร่งสภาวะอากาศ เพื่อให้คาดการณ์อายุการใช้งานได้ดีขึ้น

ASTM G154: การเร่งสภาวะอากาศด้วย UV และความชื้น

ASTM G154 เป็นแนวทางการทดสอบที่ใช้แสง UV (หลอดจำลองแสงแดด) ร่วมกับการควบคุมอุณหภูมิและความชื้นแบบเป็นรอบ เพื่อเร่งให้วัสดุแสดงอาการเสื่อมเหมือนเจอแดดฝนจริงในเวลาที่สั้นลง สิ่งที่มักวัดผลคือ “การเปลี่ยนสี” และตรวจสอบว่ามีรอยร้าว หลุดร่อน หรือบวมพองหรือไม่

มาตรฐานทนสารเคมี: สำคัญกับสนามที่ต้องล้างทำความสะอาด

สนามกีฬาและพื้นที่สาธารณะต้องมีรอบการทำความสะอาด บางพื้นที่ใช้น้ำยาที่มีความเป็นกรด/ด่าง หากวัสดุไวต่อสารเคมี ผิวจะด้านเร็ว เกิดคราบ หรือเปราะในระยะยาว การมีผลทดสอบความทนสารเคมีจึงช่วยลดความเสี่ยงเรื่องภาพลักษณ์และค่าเปลี่ยนชิ้นงานก่อนเวลา

ASTM D543: ทนกรด-ด่างและสารเคมีที่พบในงานทำความสะอาด

แนวทางนี้ใช้ทดสอบผลกระทบของสารเคมีต่อพลาสติก เช่น ผิวเปลี่ยนสภาพ น้ำหนักลด หรือเกิดความเสียหาย เมื่อมีการสัมผัสสารที่เป็นกรดหรือด่างตามเวลาที่กำหนด เหมาะกับการยืนยันว่าการดูแลรักษาหน้างานจะไม่ทำให้เก้าอี้เสียสภาพไวผิดปกติ

อ่านต่อ: เก้าอี้อัฒจันทร์ มีกี่แบบ? วัสดุประเภทไหนบ้าง? มีกี่วิธีในการติดตั้ง

มาตรฐานการลามไฟ: เงื่อนไขที่มักถูกถามในพื้นที่คนเยอะ

แม้สนามกลางแจ้งจะระบายอากาศได้ดี แต่พื้นที่มวลชนยังต้องคิดเรื่องความปลอดภัยจากอัคคีภัย โดยเฉพาะอาคารปิดหรือพื้นที่ที่มีทางหนีไฟจำกัด มาตรฐานที่พบในตลาด เช่น BS 5852 หรือ UL 94 จะช่วยบอกระดับความสามารถในการดับไฟของวัสดุและพฤติกรรมของการหยดพลาสติกขณะไหม้ (ซึ่งมีผลต่อความเสี่ยงลุกลาม)

มอก. ที่เกี่ยวข้องในไทย: ใช้เป็น “ขั้นต่ำ” ในหลายงานภาครัฐ

ในประเทศไทย งานภาครัฐจำนวนมากจะอ้างอิง มอก. เป็นเกณฑ์ขั้นต่ำเพื่อคุมคุณภาพและความปลอดภัยของผลิตภัณฑ์ โดยเฉพาะการทดสอบภาระสถิต แรงกระแทก ความล้า และความเสถียรของเก้าอี้พลาสติก แนวคิดคืออย่างน้อยต้องผ่านเกณฑ์พื้นฐานก่อน แล้วจึงค่อยยกระดับด้วยมาตรฐานสากลตามความหนักของการใช้งานจริง

เอกสารที่ควรขอให้ครบ เพื่อใช้แนบ TOR/ตรวจรับงานได้ง่าย

ต่อให้สเปคเขียนดีแค่ไหน ถ้าเอกสารประกอบไม่ครบ วันตรวจรับงานจะชะงักทันที รายการที่แนะนำให้เตรียมตั้งแต่ต้น ได้แก่ ใบรับรอง/รายงานผลทดสอบ (Test Report) ที่ระบุ “รุ่นสินค้า” ชัดเจน วิธีทดสอบที่ใช้อ้างอิง และผลทดสอบที่อ่านได้ทันที รวมถึงรายละเอียดวัสดุ/การเติมสารกัน UV (กรณีกลางแจ้ง) และเอกสารการติดตั้ง/คู่มือบำรุงรักษาเพื่อใช้ในช่วงประกัน

ตารางเช็กลิสต์เอกสารสำหรับ TOR หรือเสปคสำหรับภาครัฐ

หมวดเอกสาร	ควรมีอะไร	ช่วยลดปัญหาอะไร
ความแข็งแรง/ความทนทาน	รายงานผลทดสอบที่อ้างอิงมาตรฐาน (เช่น EN/ASTM) ระบุรุ่นชัดเจน	คุมความเสี่ยงที่นั่งหัก/เสียรูป ลดข้อโต้แย้งตอนตรวจรับ
UV/สภาวะอากาศ	ผลทดสอบเร่งสภาวะอากาศ (เช่น ASTM G154) พร้อมผลสี/สภาพชิ้นงาน	ลดปัญหาสีซีด ผิวกรอบแตกก่อนเวลา โดยเฉพาะกลางแจ้ง
สารเคมี/การทำความสะอาด	ผลทดสอบความทนสารเคมี (เช่น ASTM D543)	คุมความเสี่ยงผิวพังจากน้ำยาทำความสะอาดและการดูแลสนาม
สเปคการติดตั้ง	แบบติดตั้ง จุดยึด อุปกรณ์ยึด วิธีซ่อม/เปลี่ยนชิ้นส่วน	ลดงานแก้ไขหน้างานและช่วยให้บำรุงรักษาง่ายหลังส่งมอบ
งานรับประกัน/อะไหล่	เงื่อนไขรับประกัน ระยะเวลา อะไหล่สำรอง/การซ่อมบำรุง	คุมค่าใช้จ่ายระยะยาวและลดช่วงเวลาที่นั่งใช้งานไม่ได้

บริษัท แชริ่ง กรุ๊ป จำกัด ผ่านการทดสอบอะไรบ้าง และสำคัญอย่างไรกับงานจริง

ในฝั่งผู้ผลิต/ผู้ติดตั้ง การมีเอกสารผลทดสอบจากหน่วยงานที่น่าเชื่อถือช่วยให้การทำ TOR และการตรวจรับงานง่ายขึ้นอย่างชัดเจน บริษัท แชริ่ง กรุ๊ป จำกัด ได้ทำการผ่านการทดสอบต่างๆ ตามรายงานผลการทดสอบเลขที่ RP 251008-1 ซึ่งระบุรุ่นเก้าอี้อัฒจันทร์พลาสติกแบบพับกระดก รุ่น VIP 03 และสรุปผลทดสอบด้านสภาวะแวดล้อม วัสดุ และความแข็งแรงไว้ชัดเจน

สรุปผลทดสอบตามรายงาน RP 251008-1 (รุ่น VIP 03)

รายงานฉบับดังกล่าวระบุการทดสอบหลัก ได้แก่ การเร่งสภาวะอากาศตาม ASTM G154 (ใช้ UVB-313) รวม 120 ชั่วโมง, การทนกรด-ด่างตาม ASTM D543, การทดสอบแรงดัดตาม ASTM D790 และการทดสอบแรงกระแทกตาม ASTM D256

หัวข้อทดสอบ	มาตรฐานอ้างอิง	ผลที่รายงาน	ความหมายในมุมงานติดตั้ง/ใช้งานจริง
การรับน้ำหนักบนที่นั่งสูงสุด	ระบุเป็นผลทดสอบในรายงาน	220 kgf	มีระยะเผื่อความปลอดภัยสูง รองรับการใช้งานสาธารณะได้มั่นใจขึ้น
ความต้านทานแรงดัด	ASTM D790	11.7 MPa	ช่วยคุมความเสี่ยงการงอ/เสียรูปเมื่อรับแรงกดและแรงใช้งานซ้ำ ๆ
ความต้านทานแรงกระแทก	ASTM D256	262 mJ/mm²	รองรับแรงกระแทกจากการลุกนั่งแรงหรือการกระแทกหน้างาน ลดโอกาสแตกเป็นชิ้นคม
ความทนต่อกรดและด่าง	ASTM D543	ไม่พบการเปลี่ยนแปลงชิ้นงาน / ไม่มีการสูญหายน้ำหนักตามรายงาน	เหมาะกับงานที่ต้องทำความสะอาดสม่ำเสมอ ลดปัญหาผิวเสียสภาพจากน้ำยา
เร่งสภาวะอากาศ (UV + ความชื้น)	ASTM G154 (UVB-313) 120 ชม.	การเปลี่ยนแปลงสี 0.04% และไม่พบความเสียหาย (แตกร้าว/หลุดร่อน/ฝุ่นผง/บวมพอง)	คุมความเสี่ยงสีซีดและผิวกรอบแตกในงานกลางแจ้ง ช่วยให้ภาพรวมสแตนด์ดูดีได้นาน

ถ้ามองในมุมคนทำสเปค ผลทดสอบลักษณะนี้ช่วย “ล็อกความคาดหวัง” ให้ชัดตั้งแต่ก่อนเสนอราคา และช่วยให้ขั้นตอนตรวจรับงานทำได้เร็วขึ้น เพราะมีหลักฐานอ้างอิงที่ตรวจสอบได้ ไม่ต้องวัดจากความรู้สึกหรือคำโฆษณาเพียงอย่างเดียว

9) สรุปแนวทางเลือกมาตรฐานให้เหมาะกับโครงการ

ถ้าเป็นสนามกีฬาหลักหรือพื้นที่ที่ผู้ชมใช้งานหนัก ควรยึดกรอบมาตรฐานความทนทานระดับใช้งานหนักเป็นหลัก และเสริมผลทดสอบวัสดุ (แรงดัด/แรงกระแทก) รวมถึง UV (กรณีกลางแจ้ง) และทนสารเคมี (กรณีมีรอบล้างทำความสะอาด) เพื่อให้ TOR หรือเสปคสำหรับภาครัฐมีความครบและกันปัญหาในระยะยาวได้จริง

ลิงก์อ้างอิง

ปรึกษา ออกแบบ วางแผน และติดตั้งเก้าอี้อัฒจันทร์