จะรู้ได้ยังไง ว่าสนามกีฬา เหมาะกับอัฒจันทร์แบบไหน?

คำถามนี้เป็นหัวใจของการออกแบบสนามกีฬาในระดับมืออาชีพ เพราะ “อัฒจันทร์” ไม่ใช่เพียงโครงสร้างสำหรับนั่งชมการแข่งขัน แต่เป็นองค์ประกอบที่มีผลต่อความปลอดภัย ประสบการณ์ผู้ชม และผลตอบแทนระยะยาวของโครงการโดยตรง

โดยทั่วไป เก้าอี้อัฒจันทร์หรือเก้าอี้สนามกีฬา สามารถจำแนกได้เป็น 3 ระบบหลัก ได้แก่

  • ระบบถาวร (Permanent Grandstand) – โครงสร้างคอนกรีตหรือเหล็กที่ก่อสร้างติดตั้งถาวร
  • ระบบพับเก็บได้ (Telescopic / Retractable) – อัฒจันทร์สไลด์เข้าออกเพื่อประหยัดพื้นที่
  • ระบบโมดูลาร์หรือเคลื่อนย้ายได้ (Modular / Portable) – โครงสร้างประกอบถอดได้ ปรับขนาดได้

การเลือกให้เหมาะสมจึงต้องวิเคราะห์ทั้งมิติด้านวิศวกรรม เรื่องกฎหมาย สภาพภูมิอากาศ และเศรษฐศาสตร์ตลอดอายุโครงการ (Life-Cycle Costing)

เลือกตาม ประเภทกิจกรรมและระดับการแข่งขัน

สนามระดับชาติหรือสโมสรอาชีพ ต้องรองรับผู้ชมจำนวนมากและแรงสั่นสะเทือนจากการเชียร์พร้อมกัน
ระบบที่เหมาะสมคือ อัฒจันทร์โครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก หรือ โครงสร้างเหล็กถาวร
ซึ่งสามารถรองรับน้ำหนักบรรทุกจรไม่น้อยกว่า 500 กก./ตร.ม. ตามข้อกำหนดกฎหมายไทย

ในทางกลับกัน สนามโรงเรียนหรือกิจกรรมชุมชน อาจใช้ระบบเหล็กกัลวาไนซ์หรืออลูมิเนียมแบบเคลื่อนย้ายได้ ซึ่งให้ความคุ้มค่าและยืดหยุ่นมากกว่า

เลือกตามความถาวรของการใช้งาน

ประเภท อายุใช้งาน ความยืดหยุ่นพื้นที่ ความเหมาะสม
ถาวร (คอนกรีต/เหล็ก) 30–50 ปี ต่ำ สนามหลัก สโมสรอาชีพ
Telescopic 15–20 ปี สูงมาก ยิมเนเซียม / อาคารอเนกประสงค์
Modular 15–25 ปี ปรับขยายได้ ขยายความจุเร่งด่วน / งานชั่วคราว

หากสนามต้องเปลี่ยนจากบาสเกตบอลเป็นคอนเสิร์ตในเวลาไม่กี่ชั่วโมง
ระบบ Telescopic คือคำตอบเชิงวิศวกรรมที่เหมาะสมที่สุด

สภาพอากาศเป็นแบบไหน อยู่ใกล้ทะเลหรือเปล่า?

ประเทศไทยมีค่า UV Index สูง 9–11 ตลอดปี และความชื้นสัมพัทธ์สูง วัสดุที่ไม่เหมาะสมจะเสื่อมสภาพเร็วและเกิดค่าใช้จ่ายซ่อมบำรุงบานปลาย

  • อลูมิเนียม – เหมาะกับพื้นที่ชายทะเล ไม่เป็นสนิมง่าย
  • เหล็กกัลวาไนซ์ – คุ้มค่าระยะยาว 20–25 ปี
  • สแตนเลส 316 – เหมาะกับพื้นที่ใกล้ทะเล
  • HDPE ผสม UV Stabilizer – ป้องกันการเปราะแตกและสีซีด

โดยที่การเลือกพลาสติกแบบ Solution-Dyed (ย้อมสีเข้าเนื้อ) จะคงสีได้นานกว่าการพ่นสีผิว

วิเคราะห์ทัศนวิสัย (Sightlines) และค่า C-Value

สนามที่ดีไม่ใช่เพียงแข็งแรง แต่ต้อง “มองเห็นชัดทุกที่นั่ง” ค่า C-Value คือมาตรวัดคุณภาพการมองเห็น

C-Value ระดับคุณภาพ
60 มม. ขั้นต่ำ ยอมรับได้
90 มม. มาตรฐานสากล
120 มม. ดีเยี่ยม
150 มม.+ ระดับพรีเมียม

สนามสโมสรอาชีพควรกำหนดค่า C อย่างน้อย 90–120 มม.
เพื่อให้ทุกที่นั่งมีประสบการณ์รับชมที่ใกล้เคียงกัน

เลือกให้ถูกต้องตามกฎหมายและความปลอดภัย

อัฒจันทร์ถือเป็นอาคารสาธารณะตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522
ต้องรองรับน้ำหนักบรรทุกจร 500 กก./ตร.ม.
และมีระยะทางหนีไฟที่เหมาะสม

  • ไม่ควรมีที่นั่งเกิน 28 ที่นั่งระหว่างทางเดินสองด้าน
  • หากมีทางเดินด้านเดียว ไม่ควรเกิน 14 ที่นั่ง
  • ราวกันตกสูงประมาณ 90–110 ซม.

เลือกตาม Life-Cycle Cost ไม่ใช่ราคาซื้อวันแรก

อัฒจันทร์ที่ราคาถูกเกินไป อาจมีค่าใช้จ่ายแฝงสูงในอนาคต เช่น

  • งานฐานรากเพิ่ม 20–30%
  • การทาสีเหล็กทุก 3–5 ปี
  • ค่าซ่อมระบบกลไก Telescopic

ดังนั้น การเลือกวัสดุที่ทนทานตั้งแต่ต้น ช่วยลดค่าใช้จ่ายรวมตลอด 20–30 ปีได้แน่นอน

สรุปเลยละกัน – จะรู้ได้ยังไงว่าสนามกีฬาเหมาะกับอัฒจันทร์แบบไหน?

คำถามนี้ตอบได้ชัด ถ้าเริ่มจาก “อัฒจันทร์/เก้าอี้สนามกีฬา” มีหลายแบบ และแต่ละแบบเกิดมาเพื่อโจทย์คนละประเภทงาน—ทั้งเรื่องงบ, ความถาวร, สภาพอากาศไทย, ความปลอดภัย และประสบการณ์ผู้ชม ถ้าต้องการดูตัวเลือกเก้าอี้แบบเป็นหมวดสินค้า สามารถเริ่มที่หน้า
เก้าอี้อัฒจันทร์ และถ้าต้องการเช็ค “สเปก/เกณฑ์มาตรฐาน” ให้ตรงงาน สามารถอ้างอิง
มาตรฐานเก้าอี้อัฒจันทร์ ได้เลย

ถ้าเป็นสนามหลักของจังหวัด / สโมสรฟุตบอลอาชีพ (กลางแจ้ง ใช้ยาว)

  • เลือก อัฒจันทร์ถาวร (คอนกรีต/เหล็ก) + เก้าอี้แยกที่นั่ง จะคุมระเบียบผู้ชมและภาพลักษณ์ได้ดีที่สุด
  • ถ้าต้องการเดินเข้าออกคล่อง ลดอุบัติเหตุ เลือก Tip-up จะได้ Clearway มากขึ้น (เหมาะกับงานที่คนลุกบ่อย)
  • โซนกลางแจ้งไทย แนะนำวัสดุที่นั่ง HDPE/PP ผสมสารกัน UV เพื่อลดซีด/กรอบแตก และลดต้นทุนซ่อมในระยะยาว

ถ้าเป็นยิมเนเซียม / อาคารกีฬาอเนกประสงค์ (ต้องเปลี่ยนโหมดเป็นคอนเสิร์ต/พิธี/แข่ง)

  • เลือก อัฒจันทร์พับเก็บได้ (Telescopic) คือคำตอบที่ “คุ้มพื้นที่” มากที่สุด
  • ถ้าพื้นเป็นพื้นกีฬา ให้ดูระบบล้อและการปกป้องพื้น (เช่นล้อ PU) และวางแผนรอบบำรุงรักษากลไก
  • กรณีใช้พื้นที่เป็นห้องประชุม/พิธีการบ่อย และอยากเทียบ “ประสบการณ์นั่ง” สามารถดูความต่างกับ เก้าอี้ Auditorium และแนวคิดที่นั่งแบบโรงภาพยนตร์ได้ที่ เก้าอี้โรงหนัง

ถ้าเป็นสนามโรงเรียน/ชุมชน (งบจำกัด แต่อยากปลอดภัยและดูแลง่าย)

  • เลือก Portable หรือ โครงสร้างเหล็กชุบกัลวาไนซ์/อลูมิเนียม จะคุมสนิมได้ดีกว่าเหล็กพ่นสีทั่วไป
  • ถ้าคนเข้าออกถี่และต้องการความเร็ว เลือกแบบ ม้านั่งยาว (Bleacher Bench) ได้ แต่ต้องคุมความปลอดภัย/ทางเดินให้ดี

ถ้าสนามอยู่ใกล้ทะเล/สภาพกัดกร่อนสูง (ไอเกลือ ฝนชุก คลอรีน)

  • หลีกเลี่ยงเหล็กพ่นสีทั่วไปเป็นหลัก เลือก อลูมิเนียม / สแตนเลส 316 (บางชิ้นส่วน) / HDPE เกรดทนสารเคมี
  • เน้นชิ้นส่วนยึดจับ/ราวกันตกเป็นสแตนเลสที่เหมาะสม เพื่อลดปัญหา “กร่อนจนหลวม” ในอนาคต

สรุปให้เลือกแบบไม่ลังเล 🟡🔵

ถ้าเป็นสนามใช้งานจริงจังและอยากยาว: ถาวร + เก้าอี้แยกที่นั่ง (กลางแจ้งเน้น HDPE/PP กัน UV)
ถ้าเป็นอาคารอเนกประสงค์: Telescopic
ถ้าเป็นงานเร่งด่วน/ต้องขยายเร็ว: Modular
ถ้าเป็นโรงเรียน/ชุมชน: Portable หรือโครงสร้างกัลวาไนซ์/อลูมิเนียม

CTA: ขอคำปรึกษา + ใบเสนอราคา (Chairing Group)

ต้องการให้ช่วยประเมิน “แบบอัฒจันทร์ที่เหมาะกับสนาม” ตามงบ/พื้นที่/สภาพอากาศ และสรุปเป็นสเปกพร้อมคุยงานติดตั้งได้เลย

Reference